Literatuurlijst 16e-18e eeuwse Nederlandstalige wiskunde

De bedoeling van deze lijst is zoveel mogelijk titels van Nederlandstalige wiskundeboeken uit de zestiende en zeventiende eeuw te geven die bewaard zijn, met bij alle bewaarde boeken een paar vindplaatsen in openbare bibliotheken en digitale versies (als ze beschikbaar zijn). De meeste links zijn naar googlebooks; deze zijn zo ingericht dat men door te klikken direct bij het boek zelf uitkomt.
Deze lijst is gemaakt om een hulpmiddel te zijn voor mensen die de oude Nederlandse wiskundeboeken echt willen gaan lezen. Geprobeerd zal worden bij elk boek ook de verschillende drukken op te geven, maar dit heeft niet de hoogste prioriteit.
Het is niet de bedoeling om alle vindplaatsen op de hele wereld te geven (en dit zal ook niet realistisch zijn), en ook niet om boeken in privé-verzamelingen op te geven, tenzij een boek het enige exemplaar is.
voor de vindplaatsen gebruik ik afkortingen zoals: UBU of UU = Universiteitsbibliotheek Utrecht; UBL = Universiteitsbibliotheek Leiden, UvA = Universiteitsbibliotheek Amsterdam. De overige afkortingen spreken vanzelf. Er is uiteraard moderne literatuur gebruikt, die soms met afkortingen wordt aangegeven, bijvoorbeeld Smeur, Kool. De volledige verwijzingen staan helemaal onderaan deze lijst.
Bij elke vindplaats die ik zelf in de catalogi heb geverifieerd staat ook de signatuur of signaturen vermeld.
Bij sommige vindplaatsen staan opmerkingen zoals "Volgens Smeur in UvA" ; dit betekent dat het boek volgens Smeur in de UvA is maar dat ik dat zelf (nog?) niet heb geverifieerd.
Het is niet de bedoeling van deze lijst, verloren gegane boeken op te sommen waarvan alleen de titels bekend zijn.
Deze lijst is op dit moment in een voorlopig stadium. Hij is in enkele rubrieken verdeeld maar in de nabije toekomst zullen er hopelijk meer rubrieken bijkomen. De volgorde in elke rubriek is chronologisch, met uitzondering van herdrukken van een boek, deze herdrukken volgen onmiddellijk op de eerste druk. Opmerkingen en suggesties over deze lijst zijn te allen tijde welkom op J P.Hogendijk_at_uu.nl

De lijst is gesplitst in de volgende rubrieken, en een restcategorie (o.a. algebra, zie hieronder).

Bewaarde rekenboeken tot 1750
Euclides in Nederlandse bewerkingen (van begin tot eind, d.w.z. 1606 tot 1835)
Ludolf van Ceulen (1540-1610)
Nicolaus Petri van Deventer (gestorven 1602)
Simon Stevin (1548-1620)
Johan Stampioen de Jongere (ca. 1640)
Frans van Schooten jr. (1615-1660)
Gerard Kinckhuysen (1625-1666)
Elementaire meetkunde (incl. landmeetkunde)
Onvolledige lijst van werken uit de 18e eeuw (met opgave van digitale edities, als die er zijn en mij bekend zijn).
Jacob de Gelder (1765-1848) en zijn tijdgenoten (met opgave van digitale edities, als die er zijn en mij bekend zijn).

Vindplaatsen

Google books, advanced book search
www.e-rara.ch Digitale collectie, ETH Zürich

Relevante bronnen niet in het Nederlands

Gebruikte moderne literatuur:

  1. D. Bierens de Haan, Bouwstoffen voor de Geschiedenis der Wis- en Natuurkundige Wetenschappen in de Nederlanden, Deel 1, Leiden 1878. digitale editie op www.dnbl.org
  2. Mannoury = Systematische Catalogus van de Boekerij van het Wiskundig Genootschap (G. Mannoury), Amsterdam: Delsman en Nolthenius 1907.
  3. Rara Arithmetica: A Catalogue of the Arithmetics written before the year MDCI with a description of those in the library of George Arthur Plimpton of New York, by David Eugene Smith of Teachers College, Columbia University, fourth edition, New York: Chelsea, 1970.

Links:

Short Title Catalogue Netherlands (STCN) (Catalogus van in Nederland gedrukte werken uit de periode 1541-1800, met vindplaatsen in een aantal Nederlandse bibliotheken).
Short Title Catalogue Vlaanderen (STCV) (zie toelichting hieronder)

Zoekmachines voor antiquarische boeken:
www.boekenvondst.nl
www.bookfinder.com
www.antiqbook.nl
www.ilab-lila.com International League of Antiquarian Booksellers
www.zvab.com Zentralverzeichnis antiquarischer Bücher
www.used.addall.com
www.sfb.at (eurobuch.com)

www.historyofscience.nl Site van de KNAW met digitale uitgaven en links.
Zoekformulier voor digitale wiskundeboeken in een aantal internationale bibliotheken (Parijs, Göttingen, Warschau, e.d.)
Karlsruher virtual catalogue [zoeken in een heel groot aantal bibliotheken en boekhandels tegelijk]
Verzeichnis der im deutschen Sprachraum erschienenen Drucke des 17. Jh.
Father Henri Bosmans Archive van Albrecht Heeffer uit Gent (digitale versies van artikelen van Henri Bosmans S.J. (1852-1928) waarvan vele over Nederlandstalige wiskunde gaan).
Virtual Library of Economic and Business History: Netherlands
books.google.com. Hierop staat een groot deel bibliotheek van de University of Michigan en van andere bibliotheken gedigitaliseerd. Deze digitale edities worden, voorzover ik ze heb kunnen inzien, in deze webpaginas aangegeven. N.B. Het zoeksysteem van books.google.com werkt niet perfect, allerlei digitale edities heb ik bij toeval gevonden.
Posner Library Digitale versies van boeken uit een privéebibliotheek van Henry Posner (o.a. Latijnse wiskundetekst van Van Schooten), Carnegie Mellon University, Pittsburg, Pa., USA.
Rare Book Room: website met een heleboel digitale versies, o.a. van een beroemd Grieks manuscript van de Elementen van Euclides.

Verdere literatuur: P. Bockstaele, Mathematics in the Netherlands from 1750 to 1830, Janus 65 (1978), pp. 67-95 (goed overzicht met bronnenverwijzingen)
Stephen Johnston, Making mathematical practice: gentlemen, practicioners and artisans in Elizabethan England (Cambridge 1994).

Toelichting bij Short Title Catalogue Vlaanderen:
Deze is vrij raadpleegbaar en volgt hetzelfde opzet als de STCN, maar dan beperkt tot het grondgebied van het huidige Vlaanderen en tot de 17de eeuw. Bovendien voegt de STCV, indien mogelijk, ook systematisch digitale opnames van de titelpagina's toe, wat het gebruik van de databank voor leken aantrekkelijker maakt. U kan er zoeken op trefwoord en daarbij 'wiskunde' ingeven; indien u verder ook de taal wil specifiëren kan dat bij het scherm 'geavanceerd zoeken'. Op dit moment bevat onze databank 11 titels die aan deze criteria voldoen. Enkele daarvan staan nog niet in uw lijst. Aangezien onze records steeds op basis van de exemplaren worden gemaakt, geven we ook steeds de vindplaats aan van de beschreven werkjes. Bovendien kan u rechtstreeks naar onze records linken; zo hebben de bezoekers van uw site steeds toegang tot de meest actuele informatie aangaande deze edities. De procedure daarvoor vindt u op de pagina 'Databank: Toegang'. Deze toelichting is met dank ontleend aan Steven van Impe, (Steven.VanImpe_at_ua.ac.be) Projectmedewerker STCV.

Website met WNT en andere bronnen over ouder taalgebruik, handig bij de interpretatie van oude teksten: gtb.inl.nl


Jan Hogendijk <J.P.Hogendijk_at_uu.nl>
2014